wtorek, 20 sierpnia 2013

Powstańcy Śląscy w Bielsku i Białej

Nie wszyscy wiedzą, ale podczas powstań Śląskich w 1919-1921 r.  wielu mieszkańców Bielska i Białej uczestniczyło w owych powstaniach. Dziś niestety, ale nie uchowało się za dużo informacji na ten temat.  

Wybuchające kolejno powstania nie pozostawały bez echa na ziemi bielskiej. Z powodu braku źródeł trudno ustalić skalę udziału mieszkańców Bielska i Białej w II powstaniu śląskim. Więcej wiadomo o zaangażowaniu mieszkańców Śląska Cieszyńskiego w kolejnym powstaniu. W kwietniu 1921 roku w Domu Polskim wznowiło swą działalność bielskie gniazdo "Sokół". Na jego czele stanął naczelnik Andrzej Zontka. Warto dodać, że jedną z pierwszych akcji gniazda było uczestnictwo w rekrutacji ochotników do III powstania śląskiego. Mieszkańcy Bielska i Białej oraz okolic, biorący udział w III powstaniu śląskim zgrupowani byli w samodzielnym pułku strzeleckim licząc ok. 1400 strzelców. Inni ochotnicy ziemi bielskiej zasilali również i inne formacje. W tej liczbie całkiem pokaźny procent stanowili właśnie mieszkańcy ze Śląska Cieszyńskiego. Stąd najwięcej ochotników do boju o polskość Śląska rekrutowało się z Bielska, Cieszyna, Chybia, Dębowca, Dziedzic, Goleszowa, Kończyc Wielkich, Skoczowa, Strumienia, Ustronia i Zebrzydowic. Inną organizacją która mobilizowała ochotników, był Związek Strzelecki.  Zarząd Związku Strzeleckiego  w Cieszynie wydał w maju 1921 r. odezwę:

"Młodzieży polska! Bracia nasi górnośląscy, broniąc się od narzuconego im jarzma, chwycili za broń. Wspaniałym rozmachem stanęli na właściwej granicy polskiej, broniąc swego, nie pożądając cudzego. Dziś sobie sami wystarczają, ale muszą mieć tę pewność, że za nimi stoi cały naród karny i zorganizowany. Młodzieży polska! Tyś broniła swej ziemi w czasie najazdu czeskiego, Tyś samorzutnie poszła pod Lwów, potem pod Warszawę. Spełniłaś chlubnie obowiązek. Dziś o stary Śląsk chodzi. Tem żywiej niech uderzą gorące Wasze serca, tem mocniej niech zawrze żołnierska krew. Spokojnie, ale zdecydowanie czekaj rozkazu, a tymczasem organizuj się i czuwaj z bronią u nogi"

Po Powstaniach Śląskich, w Bielsku jak i w Białej byli powstańcy zaczęli tworzyć organizacje kombatanckie- Związek Powstańców Śląskich.  8 Lipca 1923 roku w Domu Polskim zorganizowano wielki zjazd powstańców śląskich z terenu Śląska Cieszyńskiego i zachodniej małopolski. Zjazd zgromadził 1300 osób. Na zjeździe wystąpił z przemówieniem niedawny dyktator III powstania śląskiego Wojciech Korfanty.  ZPŚ koło Bielsko zaangażował się w działalność narodową, organizując liczne akcje promujące patriotyzm. Początkowa siedzibą ZPŚ był Dom Polski. Po przewrocie majowym w 1926, Związek Powstańców Śląskich w czerwcu poparł rządy sanacji. W tym roku ZPŚ opuścił Dom Polski. Co roku ZPŚ organizował obchody Powstania Śląskiego w Bielsku.




Wojewoda śląski Michał Grażyński wręcza nagrodę przedstawicielowi zwycięskiej drużyny Związku Młodzieży Powstańców z Bielska.


 Sztandar Związku Powstańców Śląskich Pułk Bielski. 1921 r. z dewizą: "Przez bitew ofiarną krew – do wolności, potęgi i chwały". (Zbiory muzeum  w Bielsku-Białej)

 W latach  1933 i 1938-1939 ZPŚ organizował liczne wystąpienia antyniemieckie np.  we wrześniu 1938 roku. W 1939 ochotnicy z ZPŚ walczyli w Bielsku i Białej z bojówkami niemieckimi, które próbowały opanować miasto. Prezentujemy Spis powstańców śląskich, zweryfikowanych przez Związek Powstańców  Śląskich w latach 1936-1939. 
(Lista jest niekompletna)   :

  Balcarek  Emil                                                                                                                   Bielsko
 Baselidos Józef                                                                                                                   Bielsko
 Bieniek Alojzy                                                                                                                     Bielsko
 Chmiel Wojciech                                                                                                                Bielsko
 Frymorgen Leon                                                                                                               Bielsko
 Gabdzyl Józef śp.                                                                                                               Bielsko
 Glos Franciszek                                                                                                                  Bielsko
 Górny Antoni                                                                                                                      Bielsko
 Granieczny Józef                                                                                                               Bielsko
 Halama Franciszek                                                                                                          Bielsko
Herlik Józef                                                                                                                          Bielsko
Jeszka Wilhelm                                                                                                                   Bielsko
Kaczur Henryk                                                                                                                   Bielsko
Klimza Gustaw                                                                                                                   Bielsko
Kolonko Józef                                                                                                                      Bielsko
Kubaczka Franciszek                                                                                                       Bielsko
Kubiczek Henryk                                                                                                               Bielsko 
Kucz Władysław                                                                                                                Bielsko 
Kuśka Wincenty                                                                                                                Bielsko 
Ligocki Józef                                                                                                                       Bielsko 
Malik Franciszek                                                                                                               Bielsko 
Matusiak Klemens                                                                                                            Bielsko 
Mazur Alojzy                                                                                                                       Bielsko 
Michnik Paweł                                                                                                                   Bielsko 
Musioł Jan                                                                                                                           Bielsko 
Obrzut Francisze                                                                                                               Bielsko 
Opolony Stanisław                                                                                                           Bielsko 
Piątek Ludwik                                                                                                                    Bielsko 
Pryga Franciszek                                                                                                              Bielsko 
Przybyła Wiktor dr                                                                                                          Bielsko 
Płodzień Tomasz                                                                                                                Bielsko 
Płonka Juliusz                                                                                                                    Bielsko 
Rduch Józef                                                                                                                         Bielsko 
Ryżewski Stefan                                                                                                                Bielsko 
Sewera Karol                                                                                                                      Bielsko 
Skrzypek Paweł                                                                                                                 Bielsko 
Śmietański Zygmunt                                                                                                       Bielsko 
Śniegoń Karol                                                                                                                     Bielsko 
Sosna Jan                                                                                                                             Bielsko 
Spek Jan                                                                                                                                Bielsko 
Swaczyna Henryk                                                                                                            Bielsko 
Szuta Alojzy                                                                                                                         Bielsko 
Ucher Klemens                                                                                                                   Bielsko
Wojcieszyk Władysław                                                                                                  Bielsko 
Wróbel Jan                                                                                                                          Bielsko 
Zaremba Władysław                                                                                                       Bielsko 
Żyłka Alojzy                                                                                                                          Bielsko

Kolber Roman                                                                                                                        Biała 
Kościelny Wiktor                                                                                                                  Biała 
Kubeczka Rudolf                                                                                                                   Biała 
Kubeczka Rudolf                                                                                                                   Biała 
Pindel Władysław                                                                                                                 Biała 
Rduch Wiktor                                                                                                                          Biała
Ryś Karol                                                                                                                                  Biała 
Skorupa Jan                                                                                                                            Biała 
Straszecki Franciszek                                                                                                          Biała 
Waluś Walenty                                                                                                                        Biała