wtorek, 20 sierpnia 2013

Powstańcy Śląscy w Bielsku i Białej

Nie wszyscy wiedzą, ale podczas powstań Śląskich w 1919-1921 r.  wielu mieszkańców Bielska i Białej uczestniczyło w owych powstaniach. Dziś niestety, ale nie uchowało się za dużo informacji na ten temat.  

Wybuchające kolejno powstania nie pozostawały bez echa na ziemi bielskiej. Z powodu braku źródeł trudno ustalić skalę udziału mieszkańców Bielska i Białej w II powstaniu śląskim. Więcej wiadomo o zaangażowaniu mieszkańców Śląska Cieszyńskiego w kolejnym powstaniu. W kwietniu 1921 roku w Domu Polskim wznowiło swą działalność bielskie gniazdo "Sokół". Na jego czele stanął naczelnik Andrzej Zontka. Warto dodać, że jedną z pierwszych akcji gniazda było uczestnictwo w rekrutacji ochotników do III powstania śląskiego. Mieszkańcy Bielska i Białej oraz okolic, biorący udział w III powstaniu śląskim zgrupowani byli w samodzielnym pułku strzeleckim licząc ok. 1400 strzelców. Inni ochotnicy ziemi bielskiej zasilali również i inne formacje. W tej liczbie całkiem pokaźny procent stanowili właśnie mieszkańcy ze Śląska Cieszyńskiego. Stąd najwięcej ochotników do boju o polskość Śląska rekrutowało się z Bielska, Cieszyna, Chybia, Dębowca, Dziedzic, Goleszowa, Kończyc Wielkich, Skoczowa, Strumienia, Ustronia i Zebrzydowic. Inną organizacją która mobilizowała ochotników, był Związek Strzelecki.  Zarząd Związku Strzeleckiego  w Cieszynie wydał w maju 1921 r. odezwę:

"Młodzieży polska! Bracia nasi górnośląscy, broniąc się od narzuconego im jarzma, chwycili za broń. Wspaniałym rozmachem stanęli na właściwej granicy polskiej, broniąc swego, nie pożądając cudzego. Dziś sobie sami wystarczają, ale muszą mieć tę pewność, że za nimi stoi cały naród karny i zorganizowany. Młodzieży polska! Tyś broniła swej ziemi w czasie najazdu czeskiego, Tyś samorzutnie poszła pod Lwów, potem pod Warszawę. Spełniłaś chlubnie obowiązek. Dziś o stary Śląsk chodzi. Tem żywiej niech uderzą gorące Wasze serca, tem mocniej niech zawrze żołnierska krew. Spokojnie, ale zdecydowanie czekaj rozkazu, a tymczasem organizuj się i czuwaj z bronią u nogi"

Po Powstaniach Śląskich, w Bielsku jak i w Białej byli powstańcy zaczęli tworzyć organizacje kombatanckie- Związek Powstańców Śląskich.  8 Lipca 1923 roku w Domu Polskim zorganizowano wielki zjazd powstańców śląskich z terenu Śląska Cieszyńskiego i zachodniej małopolski. Zjazd zgromadził 1300 osób. Na zjeździe wystąpił z przemówieniem niedawny dyktator III powstania śląskiego Wojciech Korfanty.  ZPŚ koło Bielsko zaangażował się w działalność narodową, organizując liczne akcje promujące patriotyzm. Początkowa siedzibą ZPŚ był Dom Polski. Po przewrocie majowym w 1926, Związek Powstańców Śląskich w czerwcu poparł rządy sanacji. W tym roku ZPŚ opuścił Dom Polski. Co roku ZPŚ organizował obchody Powstania Śląskiego w Bielsku.




Wojewoda śląski Michał Grażyński wręcza nagrodę przedstawicielowi zwycięskiej drużyny Związku Młodzieży Powstańców z Bielska.


 Sztandar Związku Powstańców Śląskich Pułk Bielski. 1921 r. z dewizą: "Przez bitew ofiarną krew – do wolności, potęgi i chwały". (Zbiory muzeum  w Bielsku-Białej)

 W latach  1933 i 1938-1939 ZPŚ organizował liczne wystąpienia antyniemieckie np.  we wrześniu 1938 roku. W 1939 ochotnicy z ZPŚ walczyli w Bielsku i Białej z bojówkami niemieckimi, które próbowały opanować miasto. Prezentujemy Spis powstańców śląskich, zweryfikowanych przez Związek Powstańców  Śląskich w latach 1936-1939. 
(Lista jest niekompletna)   :

  Balcarek  Emil                                                                                                                   Bielsko
 Baselidos Józef                                                                                                                   Bielsko
 Bieniek Alojzy                                                                                                                     Bielsko
 Chmiel Wojciech                                                                                                                Bielsko
 Frymorgen Leon                                                                                                               Bielsko
 Gabdzyl Józef śp.                                                                                                               Bielsko
 Glos Franciszek                                                                                                                  Bielsko
 Górny Antoni                                                                                                                      Bielsko
 Granieczny Józef                                                                                                               Bielsko
 Halama Franciszek                                                                                                          Bielsko
Herlik Józef                                                                                                                          Bielsko
Jeszka Wilhelm                                                                                                                   Bielsko
Kaczur Henryk                                                                                                                   Bielsko
Klimza Gustaw                                                                                                                   Bielsko
Kolonko Józef                                                                                                                      Bielsko
Kubaczka Franciszek                                                                                                       Bielsko
Kubiczek Henryk                                                                                                               Bielsko 
Kucz Władysław                                                                                                                Bielsko 
Kuśka Wincenty                                                                                                                Bielsko 
Ligocki Józef                                                                                                                       Bielsko 
Malik Franciszek                                                                                                               Bielsko 
Matusiak Klemens                                                                                                            Bielsko 
Mazur Alojzy                                                                                                                       Bielsko 
Michnik Paweł                                                                                                                   Bielsko 
Musioł Jan                                                                                                                           Bielsko 
Obrzut Francisze                                                                                                               Bielsko 
Opolony Stanisław                                                                                                           Bielsko 
Piątek Ludwik                                                                                                                    Bielsko 
Pryga Franciszek                                                                                                              Bielsko 
Przybyła Wiktor dr                                                                                                          Bielsko 
Płodzień Tomasz                                                                                                                Bielsko 
Płonka Juliusz                                                                                                                    Bielsko 
Rduch Józef                                                                                                                         Bielsko 
Ryżewski Stefan                                                                                                                Bielsko 
Sewera Karol                                                                                                                      Bielsko 
Skrzypek Paweł                                                                                                                 Bielsko 
Śmietański Zygmunt                                                                                                       Bielsko 
Śniegoń Karol                                                                                                                     Bielsko 
Sosna Jan                                                                                                                             Bielsko 
Spek Jan                                                                                                                                Bielsko 
Swaczyna Henryk                                                                                                            Bielsko 
Szuta Alojzy                                                                                                                         Bielsko 
Ucher Klemens                                                                                                                   Bielsko
Wojcieszyk Władysław                                                                                                  Bielsko 
Wróbel Jan                                                                                                                          Bielsko 
Zaremba Władysław                                                                                                       Bielsko 
Żyłka Alojzy                                                                                                                          Bielsko

Kolber Roman                                                                                                                        Biała 
Kościelny Wiktor                                                                                                                  Biała 
Kubeczka Rudolf                                                                                                                   Biała 
Kubeczka Rudolf                                                                                                                   Biała 
Pindel Władysław                                                                                                                 Biała 
Rduch Wiktor                                                                                                                          Biała
Ryś Karol                                                                                                                                  Biała 
Skorupa Jan                                                                                                                            Biała 
Straszecki Franciszek                                                                                                          Biała 
Waluś Walenty                                                                                                                        Biała

                                                                                                                                   

6 komentarzy:

  1. To jak to z tym Bielskiem, śląskie czy nie śląskie? I niby dlaczego Bialanie szli do tego "powstania"? Przecież to był "zryw ludności śląskiej"... Wojna domowa, ot co...

    OdpowiedzUsuń
  2. Powstanie było zrywem polskiej ludności chcącej przyłączenia G.Ś do Polski. Czy powstania Śląskie były wojną domową ? Zdecydowanie nie. Po stronie polskiej większości uczestnikami tych wydarzeń była rdzenna ludność, po stronie niemieckiej Selbstschutz złożony z większości ochotników z głębi Niemiec (Freikorps "Heydebreck" czy saski Freikorps "Haßfurther" ), z Prus Wschodnich (bałtycko-pruski Freikorps "Roßbach" ) i Bawarii (bawarski Freikorps "Oberland" czy Organisation Escherich "Orgesch"). Dodatkowo Niemcy byli w dziejach G.Ś elementem obcym i napływowym. Dla wielu Bielszczan czy też Bielan powstania śląskie wpisywały się w ciąg naszych wielkich, romantycznych zrywów. Wielu szło do powstania, aby wesprzeć rodaków.

    OdpowiedzUsuń
  3. Co za bzdury!!! Wierutne bzdury! Selbstschutz jak sama nazwa wskazuje to była lokalna samoobrona! Fakt, wspierana przez siły z wewnątrz państwa, ale co w tym dziwnego, skoro obca siłą próbuje ukraść terytorium? Biorąc pod uwagę ilu wtedy w Bielsku mieszkało Polaków, to już w ogóle śmiech na sali. Ludzie, te Powstania to zorganizowana przez Polarów ruchawka. Niemcy byli elementem napływowym? A Polacy to może nie?! Ile wieków Śląsk nie należał do Polski? A ilu ochotników ściągano z Polski aby walczyli w "powstaniach"? A ilu było urlopowanych w tym celu oficerów wojska polskiego?! A najpiękniejsze jest jak sobie pomyślicie, że nawet po podsumowaniu sił po polskiej i niemieckiej stronie, to razem jest ich 10% tego ilu było ludzi za Wolnym Państwem Śląskim tudzież Republiką Śląską. Szacunek należy się również ludziom z Selbstschutzu! Nieraz brat stał przeciw bratu - to, że inaczej widzieli przyszłość swojego hajmatu w niczym im nie umniejsza!

    OdpowiedzUsuń
  4. Polarów/Poklaków* nie wiem skąd literówka.
    I jeszcze jedno - z jakiego grzyba, skoro to niby była inicjatywa rdzennych mieszkańców (hehehehehe, mało ich było) - w szeregach "powstańców" ludzie spoza Śląska, np. z Białej?!

    OdpowiedzUsuń
  5. Zarówno polscy jak i niemieccy historycy zgadzają się, że jeśli chodzi o stronę niemiecką było 90 proc. przyjezdnych i najwyżej 10 proc. miejscowych. W składzie Selbstschutz przeważali ludzie sprowadzeni z głębi Rzeszy. Siły tych formacji ocenia się na 20 — 40 tys. ludzi. (W szczytowym okresie działań bojowych po stronie niemieckiej walczyło do 40 tys. zbrojnych.) Charakteryzując ogólnie ochotników pod względem politycznym, można powiedzieć, że rekrutowali się oni z najrozmaitszych środowisk. Zdecydowaną większość w jego szeregach stanowili ludzie rekrutujący się przeważnie ze skrajnie prawicowych ugrupowań politycznych i policyjno-wojskowych formacji. Kadrę stanowili zdemobilizowani oficerowie i podoficerowie Reichswehry. np. do Bawarskiego korpusu Oberland włączony został w trakcie walk 60-osobowy pluton złożony z ochotników austriackich, głównie studentów z uniwersytetu w Innsbrucku.Strona polska miała 40 tys zaprzysiężonych a w szczytowym momencie około 63 tys żołnierzy z czego 5-10 tys (w tej liczbie 700 oficerów, podoficerów, podchorążych i kadetów) (8-16%) to ochotnicy z Polski. Według niemieckiego historyka (dr Guido Hinze) na 60 tyś powstańców było 10 tyś ochotników i żołnierzy z Polski. Po powstaniach wielu członków Selbstschutzu należało do NSDAP i SA. Piszesz o szacunku do tych ludzi, my go nie mamy i nie będziemy mieć.

    OdpowiedzUsuń
  6. Tak Niemcy byli elementem napływowym. Na ziemiach polskich osadnictwo niemieckie rozwinęło się najbardziej na Śląsku (przełom XII/XIII wieku). W wieku XVIII dochodzi do masowego osadnictwa niemieckiego. Mimo zdecydowanej akcji germanizacyjnej jeszcze w początkach XIX w. Górny Śląsk i prawobrzeżna część Dolnego Śląska miały zdecydowanie polski charakter. Po zjednoczeniu Prus z Rzeszą Niemiecką na tereny Górnego i Dolnego Śląska po raz kolejny napłynęła liczna populacja niemieckojęzyczna. Jednak jeszcze w 1923 roku wydany w Niemczech atlas geograficzny i demograficzny Richarda Andreego ukazywał, że ludność polskojęzyczna stanowiła bezwzględną większość na Górnym Śląsku i liczyła na tych terenach 75% ogółu populacji.

    OdpowiedzUsuń