środa, 17 lipca 2013

Obrońca ludu polskiego



 Rewolucjonista w sutannie, gorący patriota, konserwatysta, narodowy demokrata,  prekursor ruchu ludowego i chrześcijańsko-społecznego na ziemiach polskich. Ks. Stanisław Stojałowski był jednym z polskich duchownych katolickich, który przez swą działalność wpłynął na pielęgnowanie polskości na obszarze Bielska i okolic. Był on orędownikiem polskiego odrodzenia narodowego i zaprzestania niemieckiego wpływu na ziemiach i ludności polskiej. Stanisław Stojałowski urodził się w 1845 roku w Zniesieniu niedaleko Lwowa. Pochodził z rodziny szlacheckiej. W wieku osiemnastu lat wstąpił do zakonu jezuitów, a święcenia kapłańskie otrzymał w roku 1870. Swą działalności społeczną na terenie Bielska rozpoczął dokładnie trzydzieści lat później, gdzie jego zasług trudno nie docenić. W 1875 r. nabył, dzięki wsparciu finansowemu i przychylności lwowskiego Arcybiskupa Franciszka Wierzchleyskiego, bankrutujące wydawnictwo, do którego należały dwa pisma – „Wieniec” i „Pszczółka”. Stojałowskiemu udało się ożywić podupadające periodyki. W jego zamierzeniu „Wieniec” poświęcony miał być tematyce społeczno-gospodarczej i politycznej, natomiast „Pszczółka” kwestiom religijno-moralnym. W 1895 r. będą miały już 4,5 tys. prenumeratorów przede wszystkim wśród ludności wiejskiej, co, zważywszy na poziom analfabetyzmu na ówczesnej wsi galicyjskiej, było wynikiem imponującym. Podobnie jak w tamtym czasie narodowi demokraci, wydawca „Pszczółki” dążył do wprowadzenia w krwiobieg organizmu narodowego tego ciągle jeszcze nieuświadomionego, biernego elementu. Podkreślał, iż aby to osiągnąć, należy do ludu się zbliżyć, kształcić go, wciągać w sprawy publiczne, rozwijać jego naturalne predyspozycje. Wzór utożsamienia sprawy narodowej z ludową stanowił dla niego Śląsk, który – jak podkreślał – posiada taką samą ilość ludności polskiej co Galicja czy Wielkopolska, z tą różnicą, że są to przede wszystkim chłopi i robotnicy, ponieważ szlachta i inteligencja uległa w większości zniemczeniu. „Chłop śląski – jak pisał – przez to, że został chłopem polskim uratował tę dzielnicę dla Polski /…/ rozbudził sprawę narodową, pomnożył naród o pół miliona”. Niemało uwagi poświęcił walce z plagami będącymi jego zdaniem ważnymi przyczynami takiej, a nie innej
kondycji ludu – wśród nich naczelne miejsce zajmowało pijaństwo. Środkiem walki z tym problemem miały być zakładane przez niego tzw. Bractwa Trzeźwości. Do jednych z najważniejszych zasług Stojałowskiego na terenie Bielska należało założenie Domu Polskiego. Zadatkował on kupno, 10 lipca 1902 roku starego, parterowego domu przy ul. Blichowej 40 (dzisiejsza Partyzantów), który stanowił odtąd siedzibę polskich organizacji politycznych, zawodowych, społecznych i kulturalnych. W nowo utworzonym Domu Polskim została uruchomiona czytelnia robotnicza, tzw. "Czytelnia Polska". Jest prześladowany i często trzymany w więzieniu (w ciągu życia 27 razy niewinnie aresztowany, w więzieniu w sumie spędził 9 lat). W lecie 1896 r. władze kościelne okładają go klątwą. W 1896 założył Stronnictwo Chrześcijańsko-Ludowe, które weszło w sojusz z socjaldemokracją i odniosło sukces w wyborach 1897 r. (6 mandatów). W latach 1898-1911 poseł na Sejm Krajowy. Od ugody z władzami w 1897 r. stopniowo przesuwa się w kierunku prawicy. W roku 1900 założył Zjednoczenie Stronnictw Ludowych, w 1904 Polskie Centrum Ludowe.  Po kilku latach, na skutek animozji pomiędzy ks. Pastorem a ks. Stojałowskim, doszło do rozpadu i likwidacji PCL. Wówczas to ks. Stojałowski coraz mocniej zbliżał się do narodowej demokracji. W wyniku połączenia posłów reaktywowanego SChL z posłami narodowymi, w 1909 r. powstał w parlamencie wiedeńskim blok partyjny pod nazwą Związek Narodowo-Ludowy. Na kilka miesięcy przed śmiercią pisma „Wieniec” i „Pszczółka” przekazał Stronnictwu Narodowo-Demokratycznemu. Ostatnie lata życia spędził w Krakowie, umierając w nędzy i zapomnieniu 23 października 1911 r. Pochowany został na Cmentarzu Rakowickim, pogrzeb zgromadził olbrzymie tłumy. Na nagrobku widnieje napis: „Ks. Stanisław Stojałowski, obrońca ludu polskiego, ur. 15 maja 1845 zm. 23 października 1911 r. Wiecznie wdzięczny lud polski”.
    
                          źródła na podstawie  książki Andrzej Kudłaszyk "Ksiądz Stanisław Stojałowski"

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz